Kocha, lubi, szanuje…

Tak przynajmniej powinno wyglądać to w założeniu. Nie każdy jednak związek kończy się ślubem, a rozstania bywają bardzo burzliwe, czasem też bardzo kosztowne dla jednej ze stron.

Co zrobić gdy po zaręczynach ruszyły przygotowania weselne: zabukowano lokal, kupiono suknię, zamówiono zaproszenia na uroczystość… ?

Czy można odzyskać od nielojalnego partnera zwrotu owych poniesionych kosztów?

I. Zerwane zaręczyny – konsekwencje, rekompensata, zadośćuczynienie – czy można dochodzić i jak to uczynić?

Ostatnio zapytano mnie o rozwiązanie takiego przypadku:

Ania z Tomkiem we wrześniu 2015 r. mieli wziąć ślub. Niestety w maju Tomek się wycofał i związał z inna kobietą, zakładając z nią rodzinę. Ania natomiast zwróciła niedoszłemu mężowi wszystkie otrzymane od niego podarunki, w tym pierścionek zaręczynowy i  musiała (a w zasadzie jej rodzice) zapłacić 5 000,00 zł kary za zerwanie umowy najmu lokalu.

Czy można odzyskać jeszcze w jakiś sposób stracone pieniądze?

Zanalizujmy przepisy (zdaje sobie sprawę, że nie jest to najciekawsze, jednakże czasem jest to konieczne do przedstawienia problemu i jego rozwiązania).

W poprzednim stanie prawnym zwyczaj zaręczyn unormowany był w dekrecie z dnia 25 września 1945 r. Prawo małżeńskie:

Art. 1.

1. Nie można wnieść powództwa o zawarcie małżeństwa z tytułu zaręczyn.

2. Zastrzeżenie odszkodowania umownego lub jakiejkolwiek korzyści na przypadek odstąpienia od zaręczyn jest nieważne.

Art. 2.

Kto bez słusznych powodów odstępuje od zaręczyn albo daje drugiemu słuszny powód do odstąpienia, odpowiada wobec niego, jego rodziców lub osób, działających zamiast rodziców, za poniesione przez nich straty, spowodowane uzasadnionymi przygotowaniami do zawarcia małżeństwa.

Art. 3.

1. Jeżeli małżeństwo nie dochodzi do skutku, można żądać od narzeczonego lub jego spadkobierców zwrotu podarków zaręczynowych.

2. Narzeczony winny odstąpienia od zaręczyn bez słusznego powodu nie ma tego prawa.

Art. 4.

1. Roszczenie o naprawienie strat oraz o zwrot podarków przedawnia się z upływem roku po ustaniu lub po zerwaniu zaręczyn.

2. Roszczenia narzeczonego przechodzą na spadkobierców, jeżeli powództwo zostało wytoczone za życia narzeczonego.

Zatem jeśli przypadek Ani i Tomka byłby rozpatrywany na gruncie przepisów z 1945 r. – Ania uzyskałaby odpowiedzi na nurtujące ją pytania.

Dekret ten został jednak uchylony z dniem 1 października 1950 r. przez przepisy wprowadzające kodeks rodzinny (który obowiązywał do 1 stycznia1965 r.).

W kodeksie tym zrezygnowano z uregulowania instytucji zaręczyn (i nadal takich zapisów nie ma). Co jest paradoksem, patrząc z jaką obecnie łatwością podchodzi się do kończenia związków.

Jednakże nie oznacza to, że nie mamy rozwiązań płynących z orzecznictwa, pozwalających na uzyskanie rekompensaty, zadośćuczynienia za zerwanie zaręczyn.

II. Jak uzyskać rekompensatę, zadośćuczynienie za zerwanie zaręczyn.

Już dawno temu zapadło orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1953 r. (sygn. akt: II C 687/53), zgodnie z którym:

lekkomyślne spowodowanie kosztów niedoszłego ostatecznie do skutku przyjęcia weselnego stanowi podstawę do żądania stosownego odszkodowania od osoby zrywającej przyrzeczenie małżeństwa.

SN oparł się na ówczesnym art. 134 kodeksu zobowiązań (aktualnie 415 kodeksu cywilnego), według którego każdy, kto własnej winy wyrządził szkodę drugiej osobie, obowiązany jest do wynagrodzenia tej szkody.

Zdaniem SN przepis ten znajduje pełne zastosowanie także w stosunku między przyszłymi małżonkami.

Orzeczenie to nie utraciło na aktualności.

Zatem pomimo iż aktualne ustawodawstwo polskie nie reguluje instytucji zaręczyn nie oznacza to, iż przyrzeczenie małżeństwa jest prawnie obojętne.

Oczywiście wiąże się to z wykazaniem winy sprawcy, która musi pozostawać w związku przyczynowym z wyrządzoną szkodą.

Na takim stanowisku stanął również Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ w Gdańsku w wyroku z dnia 30 marca 2016 r. (sygn. akt: I C 22/15), uznając zasadność zastosowania w tego typu sprawie przepisu art. 415 kodeksu cywilnego.


III. Na co należy jednak zwrócić uwagę przy dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych na podstawie art. 415 kodeksu cywilnego?


Istotny jest termin przedawnienia.

Zgodnie z kodeksem cywilnym:

1. Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.

2. Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia

Decyduje zatem upływ terminu wcześniejszego – trzyletniego.

W przypadku Ani – roszczenie o zwrot kwoty 5 000,00 zł przedawni się w maju 2018 r.

Na zakończenie postawię jeszcze takie pytanie:

IV. Co by było gdyby Ania nie oddała Tomkowi prezentów w tym pierścionka zaręczynowego ?

W takiej sytuacji są dwie opcje.

Można potraktować ten prezent jako darowiznę i wobec zerwania zaręczyn przez Anię, żądać jego zwrotu – udowadniając, iż dopuściła się ona rażącej niewdzięczności.

Z doświadczenia jednak wiem, że wykazanie tej okoliczności nie jest proste.

Inne rozwiązanie, to wystąpienie przez Tomka z roszczeniem z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia:

kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. 

Co więcej, przepis stanowi m.in., że świadczenie jest nienależne, jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty.

I to rozwiązanie ma jednak pewien minus: obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu.

icon
Jeśli masz pytania, potrzebujesz pomocy, indywidualnej konsultacji napisz do mnie na adres:

kancelaria@klemba.pl

Więcej na temat spraw związanych ze związkami nieformalnymi, konkubinatem znajdziesz również w artykule:

Konkubinat – jakie niesie prawa i obowiązki? | Radca Prawny Łódź

icon
Jeśli masz pytania, potrzebujesz pomocy, indywidualnej konsultacji napisz do mnie na adres:

kancelaria@klemba.pl

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments