Niekiedy zdarza się, że osoba najbliższa z uwagi na różne okoliczności musi zamieszkać w Domu Pomocy Społecznej (dalej: DPS).

Wówczas rozpoczyna się cała procedura związana z umieszczeniem członka rodziny w DPS, której zwieńczeniem jest ustalenie przez właściwy organ listy osób zobowiązanych do ponoszenia opłat w związku z pobytem członka rodziny w DPS oraz ustaleniem wysokości tejże opłaty.

Jak się okazuje w praktyce problem kręgu podmiotów oraz sposób wyliczenia opłaty, jaką należy ponieść stanowi niekiedy spory problem dla Miejskich Ośrodków Pomocy Społecznej.

Problematykę związaną z ustaleniem osób zobowiązanych do zapłaty za pobyt w DPS oraz sposób wyliczenia opłaty reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (dalej: u.p.s.).

Opłata zostaje ustalona w decyzji wydanej przez organ gminy kierującej do domu pomocy społecznej. Odpłatność ustalana jest do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania.

Wysokość opłat nie jest jednak jednolita, zależy w pierwszej kolejności od dochodu mieszkańca.

Mamy tu zatem do czynienia z sytuacją, w której za te same usługi pensjonariusze mogą wnosić różne opłaty, co z kolei powoduje zróżnicowane traktowanie obywateli w podobnych sytuacjach.

I. Kto powinien zapłacić za pobyt bliskiej osoby w DPS?

W pierwszej kolejności opłatę za pobyt w DPS ponosi sam mieszkaniec domu, a jeżeli jest to osoba małoletnia, to jego przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka.

Jednakże mieszkaniec domu ponosi opłatę nie wyższą, niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu.

W praktyce najczęściej wygląda to tak, że pensjonariusze DPS z uzyskiwanego dochodu nie są w stanie pokryć całości swojego miesięcznego pobytu w DPS. W takiej sytuacja przepisy ustawy wskazują, kto w następnej kolejności zobowiązany jest do zapłaty za pobyt w DPS, a są to:

  • małżonek,
  • zstępni przed wstępnymi,
  • gmina.

Przyjęta zasada kolejności oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w DPS nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej na gminie.

O regule kolejności nie ma mowy w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych.

Każdy z nich ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować ich może kryterium dochodowe.

W sytuacji gdy występują w sprawie zstępni, którzy potencjalnie mogą być obciążeni kosztami opłat, to organ winien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty na pobyt.

Osoby te powinny być zawiadamiane o wszczęciu postępowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.

II. W jakich sposób MOPS wylicza wysokość opłaty za pobyt w DPS?

Wysokość zobowiązań finansowych ustalona jest w umowie zawartej z małżonkiem, zstępnymi, wstępnymi i osobami, które chcą wnosić opłatę fakultatywną, oraz kierownikiem ośrodka pomocy społecznej gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby, której opłata dotyczy.

Zasada swobody umów doznaje w tym przypadku ustawowych ograniczeń, a możliwość i wysokość obciążeń zależą od sytuacji dochodowej zobowiązanego.

Jeżeli jest on osobą samotnie gospodarującą, to jego obowiązek powstaje wówczas, gdy jego dochód przekracza 300% kryterium dochodowego (701 zł), czyli jest wyższy niż 2103 zł.

W gruncie rzeczy realne obciążenie takiej osoby jest zależne od tego, o ile jej dochód przekracza powyższą kwotę, opłata bowiem nie może być wyższa od tej nadwyżki. Podobne zasady obowiązują przy obciążaniu opłatami za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, gdy zobowiązany nie jest osobą samotnie gospodarującą. Będzie on ponosił koszty pobytu w placówce, gdy dochód na osobę w jego rodzinie będzie większy niż 1584 zł (tj. 300% z 528 zł).

Również w tym przypadku opłata nie może przekroczyć nadwyżki wskazanej kwoty, czyli po wniesieniu opłaty dochód na członka rodziny nie może być niższy od 1584 zł. Na wysokość opłaty nie ma zasadniczego wpływu liczba osób obowiązanych do jej ponoszenia, gdyż głównym czynnikiem kształtującym jej wysokość w odniesieniu do osób wymienionych  jest ich sytuacja dochodowa*

*Podane wyliczenia liczbowe mają zastosowanie na rok 2019.

III. Rozdzielność majątkowa a wysokość opłaty za pobyt osoby bliskiej w DPS

Obowiązek regulowania części opłaty za pobyt w DPS nie jest uzależniony od stosunków majątkowych łączących współmałżonków, od tego, czy obowiązującym ustrojem jest wspólność ustawowa, rozdzielność majątkowa, czy rozszerzona lub ograniczona wspólność umowna.

Fakt posiadania rozdzielności majątkowej nie ma wpływu na obowiązek ponoszenia opłatności za pobyt w domu opieki społecznej. Wystarczający jest pozostawanie małżonków we wspólnym gospodarstwie domowy. W takiej sytuacji zsumowaniu podlegają dochody wszystkich osób w rodzinie, bez względu na rozdzielność majątkową.

W prawie pomocy społecznej pojęcie rodziny nie jest oparte wyłącznie na więzach pokrewieństwa, istotniejsze jest tworzenie wspólnoty. Związek faktyczny może mieć podłoże emocjonalne, może polegać na pozostawaniu pod opieką lub na utrzymaniu danej osoby. W tym ujęciu rodzinę mogą również tworzyć osoby pozostające w związku konkubenckim, w tym osoby tej samej płci.

W świetle ustawy o pomocy społecznej, nie można odmówić świadczenia osobom tej samej płci, które pozostają ze sobą w faktycznym związku, wspólnie zamieszkują i gospodarują.

Zgodnie z ustawą dochód na osobę w rodzinie to dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie, a dochód rodziny stanowiący sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie.

Tak więc ustanowienie rozdzielności majątkowej pozostaje nie ma żadnego znaczenia przy ustalaniu dochodu rodziny przez MOPS.

IV. Stan zdrowia osoby zobowiązanej a wysokość opłaty za pobyt osoby bliskiej w DPS

Osoba zobowiązana do wnoszenia opłaty może ubiegać się o wydanie decyzji o zwolnieniu z tego obowiązku w trybie i na zasadach określonych w art. 64 ustawy, przewidującym możliwość częściowego lub całkowitego z niej zwolnienia w sytuacjach, m.in. gdy występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność.

O zastosowaniu zwolnienia będzie decydować organ ustalający opłatę za pobyt w placówce. Zwolnienie ma charakter fakultatywny i zależy głównie od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat.

V. Kredyty, zakupy na raty, alimenty a wysokość opłaty za pobyt osoby bliskiej w DPS

Kwoty wydatków obejmujących spłatę kredytu, czynsz i inne media oraz wydatki związane z edukacją dzieci itp. – nie stanowią podstawy do pomniejszenia dochodów rodziny.

Tym samym, mimo że zobowiązany na podstawie innych umów ma obowiązek ich płacenia, to organ nie uwzględni ich przy ustaleniu wysokości odpłatności za pobyt w DPS członka rodziny.

Jednakże, jeżeli zobowiązany do opłaty za pobyt w DPS osoby najbliższej ma obowiązek zapłaty alimentów, np. na dzieci, wówczas organ od jego dochodu odejmuje kwotę odpowiadającą wysokości alimentów.

VI. Ustalenie opłaty za pobyt w DPS wstecz – czy to możliwe?

Decyzje ustalające wysokość opłaty za pobyt w DPS niejednokrotnie obarczone się wieloma błędami.

Często organ nie jest w stanie prawidłowo ustalić kręgu osób zobowiązanych do opłaty za pobyt bliskiej osoby w DPS.

Podobnie można spotkać się z sytuacją, kiedy organ po prawidłowym ustaleniu osób, które powinny opłacać pobyt pensjonariusza  w DPS nalicza wstecz…

I tutaj pojawia się pierwsze pytanie, czy organ może naliczyć opłatę za pobyt osoby bliskiej w DPS wstecz? Otóż nie!

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem należy wskazać, że

W aktualnym stanie prawnym, decyzja o ustaleniu wysokości opłaty jest decyzją konstytutywną, czyli taką, która kształtuje stan prawny od chwili jej wydania (ex nunc), a nie od chwili skierowania, czy umieszczenia w domu pomocy społecznej. Innymi słowy, przepisy ustawy nie pozwalają stwierdzić, że obowiązek uiszczenia opłaty w określonej wysokości powstaje z mocą wsteczną wobec aktukonkretyzującego ten obowiązek. Prawodawca nie upoważnił organu do określenia wcześniejszej daty jej ponoszenia przez zobowiązanego, niż data wydania decyzji o ustaleniu opłaty. Organ powinien więc ustalić wysokość opłaty z chwilą kierowania osoby do domu pomocy społecznej, a jeżeli czyni to z opóźnieniem, wysokość opłaty może ukształtować wobec zobowiązanego z mocą wynikającą z daty wydania decyzji. Skutki orzeczenia kształtującego wysokość odpłatności nie mogą sięgać do okresu sprzed wydania decyzji

– Wyrok Sądu Administracyjnego w Opolu.

Podsumowując, ustalenie wysokości opłaty za pobyt przy prawidłowo ustalonym kręgu podmiotów zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w DPS będzie zasadne, ale od momentu wydania prawidłowej decyzji, a nie ustalenie kwot wstecz, od momentu skierowania osoby bliskiej do DPS.

Ustalenie opłaty wstecz w stosunku jest ewidentnym błędem organu, za którego błędy nie mogą ponosić odpowiedzialności osoby zobowiązane do ponoszenia kosztów utrzymania pensjonariusza. 

VII. Jak odwołać się od decyzji MOPS?

W przypadku uzyskania decyzji ustalającej wysokość opłaty za pobyt osoby bliskiej w DPS obarczonej błędami bez wątpienia należy się odwołać.

Odwołanie przysługuje nam do Samorządowego Kolegium Odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał wadliwą decyzję w terminie 14 dni od dnia odebrania decyzji.

Wniesienie odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest bezpłatne.

icon
Jeśli masz pytania, potrzebujesz indywidualnej konsultacji napisz do mnie na adres:

kancelaria@klemba.pl


Dodaj komentarz

avatar
  Subscribe  
Powiadom o