Katarzyna Klemba -
Czy możliwe jest, aby żądać od współmałżonka, by zaspokajał potrzeby rodziny w przypadku gdy nie ma dzieci?
Wszystko wydaje się oczywiste, gdy rodzina składa się co najmniej z trzech osób: rodziców i dziecka.
Gdy jednak dziecka w rodzinie nie ma – wówczas można mieć wątpliwości w tej kwestii.
Dlatego tym problemem postanowiłam się zająć w dzisiejszym wpisie.
I. Obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny
Obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa – jest to pierwsza zasadnicza informacja. Druga to taka, że obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego.
Skąd jednak on wynika?
Otóż, z przepisu art. 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który brzmi:
oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym.
II. Obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny w przypadku gdy nie ma w rodzinie dzieci – czy obowiązuje?
Z powyżej cytowanego przepisu wynika, że pod pojęciem rodziny, którą przez swój związek założyli małżonkowie rozumie się każdy typ rodziny – bez względu na posiadanie i liczbę dzieci.
Stanowisko to potwierdziła uchwała Sądu Najwyższego cała izby SN – Izby Cywilnej i Administracyjnej z dnia 16 grudnia 1987 r. (sygn. akt: III CZP 91/86), która w dalszym ciągu pozostaje aktualna:
małżonek może dochodzić zaspokajania potrzeb na zasadzie art. 27 k.r.o. zarówno wtedy, gdy rodzinę tworzą małżonkowie i dzieci będące na ich utrzymaniu, jak i wtedy, gdy w rodzinie dzieci takich nie ma.
Jakie jeszcze konsekwencje prawne wiążą się z wyżej wymienionym przepisem?
Skoro małżonkowie zostali zobowiązani do tego, by współdziałać dla dobra założonej rodziny (dzietnej lub bezdzietnej), to jedynym z przejawów tego współdziałania jest dostarczenie środków w celu zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania.
W sytuacji gdy jeden ze współmałżonków nie spełnia lub nienależycie spełnia ten obowiązek, drugi z małżonków może wystąpić do sądu z wnioskiem o zasądzenie świadczenia w celu zaspokojenia potrzeb rodziny.
III. Wniosek o zasądzenie świadczenia w celu zaspokojenia potrzeb rodziny
We wniosku należy oczywiście opisać na czym owo niewykonywanie lub nienależyte wykonywanie obowiązku polega, co będzie zależało od konkretnej sytuacji. Najczęściej powodem zaniedbań w tym względzie będą nałogi, brak pracy pomimo posiadanych kompetencji i dobrego stanu zdrowia.
Warto podkreślić, że ustawodawca w zdaniu drugim zacytowanego powyżej przepisu wskazał dwa sposoby zaspokajania potrzeb rodziny. Są nimi:
- osobiste starania o wychowanie dzieci,
- praca we wspólnym gospodarstwie domowym.
Tym samym przepisy zapewniają ochronę małżonka, który spełnia obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny przez prowadzenie gospodarstwa domowego oraz wychowywanie dzieci, a tym samym często nie podejmuje pracy zawodowej i nie uzyskuje wynagrodzenia.
Jak określić we wniosku wysokość świadczenia w celu zaspokajania potrzeb rodziny?
Niestety, ustawodawca nie określił w tym wypadku kryteriów.
W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 13 października 1976 r. (sygn. akt: III CZP 49/76), która również nie straciła na aktualności Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż:
małżonkowi przysługuje roszczenie do współmałżonka na podstawie art. 27 k.r.o. o zaspokojenie swych potrzeb w zakresie odpowiadającym zasadzie równej stopy życiowej małżonków. Zatem w tym wypadku należy się posiłkować m.in. dochodami osiąganymi przez małżonka, który nie spełnia obowiązku wskazanego w art. 27 k.r.o.
Reasumując, pomimo iż rodzina kojarzy się najczęściej z dziećmi, to jednak roszczenie o zaspokojenie potrzeb rodziny może dotyczyć także wyłącznie małżonków.
kancelaria@klemba.pl