Niejednokrotnie, w wyniku różnych okoliczności zdarza się, że małoletnie dziecko okazuje się być właścicielem całkiem sporego majątku.
Dziecko już od samego narodzenia, a nawet w pewnych okolicznościach od poczęcia, może stać się podmiotem praw i obowiązków.
Dzieje się to zwykle poprzez darowiznę na jego rzecz lub w wyniku dziedziczenia.
Jasnym jest, że dziecko nie może samodzielnie zarządzać swoim pokaźnym majątkiem.
Poniższy artykuł wyjaśni najważniejsze kwestie związane z dokonywaniem czynności dotyczących majątku dziecka.
I. Majątek dziecka i kłopoty z nim związane
Aby zrozumieć na czym polega problem warto wyjść od dwóch pojęć niezwykle istotnych w prawie cywilnym, a mianowicie zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych.
Zdaje sobie sprawę, że nie jest to najciekawsze ale rozróżnienie tych pojęć konieczne jest aby móc przedstawić temat artykułu.
Zdolność prawna to zdolność do stania się podmiotem praw i obowiązków prawnych. To np. możliwość bycia właścicielem np poprzez dziedzicznie. Zdolność prawną mają wszyscy ludzie (i nie tylko).
Jednak to, że ktoś jest właścicielem nie oznacza, że może ze swoim majątkiem robić co chce.
Tutaj pojawia się drugie ważne pojęcie: zdolność do czynności prawnych.
Oznacza ono zdolność do podejmowania prawnie skutecznych działań związanych ze swoimi prawami i obowiązkami.
W praktyce może to oznaczać możliwość np. sprzedaży, wynajęcia, darowania składnika majątku, ale także zaciągnięcia kredytu, ustanowienia hipoteki ect.
Jako że ta zdolność jest w praktyce istotniejsza to ustawodawca daje ją tylko wybranym.
Co do zasady, pełną zdolność do czynności prawnych mają dorośli.
Dzieci natomiast mają ograniczoną zdolność do czynności prawnych albo nie mają jej w ogóle.
Ograniczoną zdolność do czynności prawnych posiadają dzieci po ukończeniu 13 roku życia.
Posiadanie ograniczonej zdolności do czynności prawnych oznacza, nie wchodząc w szczegóły, możliwość podejmowania czynności dotyczących własnego zarobku i rzeczy oddanych do swobodnego użytku.
Dzieci poniżej 13 roku życia mogą jedynie dokonywać czynności powszechnie zawieranych, drobnych, codziennych, np. zakupy w piekarni.
Wiadomo już skąd się bierze problem, dlatego można przejść do jego prawnego rozwiązania.
II. Zarząd majątkiem dziecka – kto go sprawuje?
Skoro właściciel nie może sam dysponować swoim majątkiem to należało oddać to uprawnienie komuś innemu.
W przypadku dzieci będzie to przedstawiciel ustawowy, którym jest najczęściej rodzic.
Możliwość sprawowania pieczy nad majątkiem dziecka jest elementem władzy rodzicielskiej.
Skoro czynności prawnej nie może wykonać dziecko samodzielnie to oznacza, że potrzebna jest zgoda przedstawiciela ustawowego albo to przedstawiciel ustawowy powinien dokonać czynności za dziecko.
Ta druga sytuacja jest częstsza w poważniejszych sprawach – raczej nie zabieramy dziecka do notariusza, który pyta dziecko czy chce sprzedać mieszkanie, a potem zgodę wyrażają rodzice. Załatwiamy to zwykle sami za dziecko.
Podsumowując powyższe, dziecko nie może samodzielnie zarządzać swoim majątkiem, a więc czynią to rodzice. Ich władza w tym zakresie nie jest jednak nieograniczona.
III. Ograniczenia w zarządzie majątkiem dziecka
Przede wszystkim rodzice muszą zarządzać majątkiem dziecka z należytą starannością.
Swobodnie, ale nadal przy zachowaniu należytej staranności, rodzice mogą dokonywać tzw. czynności zwykłego zarządu.
Czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu wymagają zgody sądu.
To określenie nie jest zdefiniowane, dlatego należy odwołać się do orzecznictwa sądów, aby zorientować się jakich właściwie spraw dotyczy.
Jako przykład można podać szereg czynności związanych z nieruchomością takich jak sprzedaż, ustanowienie na niej hipoteki czy oddanie w dzierżawę, ale także np. odrzucenie spadku.
Generalnie chodzi o czynności bardzo istotne dla majątku. Ażeby móc dokonać czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka należy złożyć w sądzie opiekuńczym wniosek o zezwolenie na dokonanie takiej czynności. Mając postanowienie wydane w takiej sprawie mamy pewność, że czynność będzie ważna.
Po uzyskaniu przez dziecko pełnoletności rodzice przekazują zarząd jego majątkiem.
W ciągu roku dziecko może wystąpić o złożenie rachunku z zarządu, stąd bardzo ważne jest, aby rodzice stosowali się do kodeksowych wytycznych i w sposób staranny obchodzili się z aktywami dziecka.
Oprócz wymagania zgody sądu na niektóre czynności, mogą zaistnieć dalsze ograniczenia. Jednym z nich jest zobowiązanie rodziców przez sąd do złożenia inwentarzu majątku dziecka i informowanie sądu o ważniejszych zmianach jego składu.
Co więcej sąd opiekuńczy może również określić wartość rozporządzeń z majątku jakich rodzice mogą dokonywać w ciągu roku.
Na pozostałe będzie wymagana dodatkowa zgoda sądu.
Ograniczenia może wprowadzić także osoba, która dziecku daruje majątek lub po której dziecko dziedziczy na podstawie testamentu. W umowie darowizny lub w testamencie taka osoba może wskazać, że nie życzy sobie, żeby składnikiem majątku otrzymanym przez dziecko, zarządzali rodzice. Wówczas sąd opiekuńczy ustanowi kuratora, który będzie tym majątkiem zarządzał.
IV. Dochody z majątku dziecka – co z nimi zrobić?
Majątek dziecka często przynosi dochód (np. czynsz za wynajęcie mieszkania). Bardzo istotne jest, że dochód z majątku dziecka powinien być spożytkowany wychowanie i utrzymanie jego samego oraz wychowującego się z nim rodzeństwa.
Dopiero nadwyżka może być przeznaczona na inne uzasadnione potrzeby rodziny.
Pozostaje do omówienia jeszcze jedna istotna kwestia, a mianowicie: co z zarobkami dziecka?
Dziecko w pewnych okolicznościach może zarabiać pieniądze, np. w wyniku działalności artystycznej.
Zarobki dziecka są wyłączone spod zarządu rodziców. Dotyczy to jednak tylko dzieci, które ukończyły 13 rok życia.
Czy to oznacza, że rodzice zupełnie nie mogą ingerować co dziecko robi z zarobionymi przez siebie pieniędzmi?
Nie. Po pierwsze rodzice powinni kontrolować to co dziecko robi ze swoimi pieniędzmi, bowiem jest to obowiązek wynikający z nakazu sprawowania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka.
Po drugie, jeżeli rodzice zauważą, że dziecko trwoni swój majątek mogą zwrócić się do sądu opiekuńczego z wnioskiem by ograniczył kompetencje dziecka w dysponowaniu swoimi zarobkami.
kancelaria@klemba.pl
Więcej na temat spraw związanych ze związkami nieformalnymi, konkubinatem znajdziesz również w artykule: